Kupu Whakataki:
I ngā tau tata nei, kua tino piki ake te hiahia ki ngā hua rauropi me ngā momo rerekē taiao. Ko tētahi o aua hua e arohia ana mō ōna painga hauora ko te tangohanga inulin rauropi. I ahu mai i ngā tipu, ko te tangohanga inulin he muka kai wairewa e tuku ana i ngā painga maha ki te tinana tangata. Ko te whāinga o tēnei tuhinga he whakarato i tētahi māramatanga mārama mō te tangohanga inulin rauropi, me te whakaatu i ōna takenga mai, tōna hanganga, ōna painga hauora, me ngā whakamahinga pea. Ahakoa kei te hiahia koe ki te whakauru i te tangohanga inulin ki roto i tō mahinga o ia rā, kei te hiahia noa rānei koe ki te ako atu, ma tēnei aratohu whānui koe e āwhina ki te wetewete i te kaha o tēnei matū taiao whakamiharo.
He aha te Tangohanga Inulin?
A. Whakamāramatanga me ngā Pūtake:
Ko te tangohanga inulin he warowaihā tūturu e kitea ana i roto i ngā momo tipu, pērā i tepakiaka tīkori, ātikōti, me ngā pakiaka o te dandelion. Nō tētahi rōpū muka kai e mōhiotia ana ko ngā fructans, he mea tito mai i tētahi mekameka ngota fructose. Ka riro mai te tangohanga inulin mā te tukanga e kiia nei ko te tangohanga, ka uru ngā tipu whai inulin ki roto i tētahi raupapa tukanga purenga hei whiwhi i tētahi momo inulin parakore, kukū hoki.
Ko ngā inulin, he polysaccharides i hangaia māoritia e ngā momo tipu, ka tangohia mai i te tīkori i roto i ngā taiao ahumahi. Ko ēnei muka fructan, e mōhiotia ana ko ngā inulin, ka whakamahia e ētahi tipu hei huarahi rokiroki pūngao, e kitea ana i roto i ō rātou pakiaka, i ō rātou rhizome rānei. He mea whakamīharo, ko te nuinga o ngā tipu e hanga ana, e penapena ana i te inulin, kāore e penapena i ētahi atu momo warowaihā, pērā i te māngaro. I te mōhio ki tōna hiranga, i whakaaetia e te Food and Drug Administration i te United States te whakamahinga o te inulin hei wāhanga muka kai i te tau 2018, me te whai kia whakarei ake i te uara kai o ngā hua kai kua hangaia. Hei tāpiri, i roto i te ao o te aromatawai mahi whatukuhu, ko te whakamahi i te inulin te tohu paearu mō te whakataurite me te whakatau i te tere tātari glomerular me ētahi atu tikanga.
I ahu mai i te tini o ngā momo tipu, he warowaihā tūturu te inulin e whakamahia ana hei rahui pūngao me te whakahaere i te ātete makariri i roto i te neke atu i te 36,000 ngā tipu. Ko ētahi tauira rongonui ko te agave, te witi, te riki, te panana, te kāriki, te āparahi, te ātikōhi o Hiruharama, me te tīkori. Ka wairewa i roto i te wai, he mahi osmotic te inulin, e āhei ai ētahi tipu ki te whakarerekē i te pūmanawa osmotic o ō rātou pūtau mā te whakarerekē i te taumata o te polymerization ngota inulin mā te hydrolysis. Mā tēnei tikanga urutau ka taea e ngā tipu te tu atu i ngā āhuatanga hotoke kino e tohuhia ana e te pāmahana makariri me te tauraki, kia mau tonu ai tō rātou ora.
I kitea i te tau 1804 e te kaipūtaiao Tiamana a Valentin Rose, i tautuhia te inulin hei matū motuhake i te wā o te tango wai kohua mai i ngā pakiaka Inula helenium. I ngā tau 1920, i whakamahia e J. Irvine ngā tikanga matū pēnei i te methylation hei tūhura i te hanganga ngota o te inulin. Nā tana mahi i hua ake ai te whanaketanga o tētahi tikanga wehe mō tētahi matū hou e mōhiotia ana ko te anhydrofructose. I ngā tau 1930, i a rātou e ako ana i ngā ngongo whatukuhu, i rapu ngā kairangahau i tētahi tohu koiora ka taea te whakauru ki roto i ngā ngongo me te kore e mimitihia anō, e tukuna rānei. I te mōhio ki ōna āhuatanga pai, i whakaurua e AN Richards te inulin nā tōna taumaha ngota teitei me te ātete ki te pakaru whākōkī. Mai i taua wā, kua whakamahia whānuitia te inulin hei aromatawai i te tere tātari glomerular o ngā whatukuhu, hei taputapu pono i roto i ngā aromatawai hauora.
B. Te Hanganga me ngā Pūtake:
Ko te tangohanga inulin waro he mea hanga i ngā fructan mekameka roa, mai i te 2 ki te 60 ngā waeine fructose. Ko te roa o ēnei mekameka e whakatau ana i te kakano me te wairewa o te tangohanga. Ko ngā puna noa o te tangohanga inulin waro ko te pakiaka tīkori, te ātioka o Hiruharama, te agave, me te hīkama.
Ngā Pūtake o te Inulin
He whānuitia te wātea o te inulin i roto i te kai, koinei te huarahi pai ki te tiki inulin nā te mea ka māmā ake te mimiti o te tinana i ngā matūkai mā roto i ngā puna kai.
Ki te hiahia koe ki te whakanui ake i te kai muka, he mea pai tonu te kai i ngā kai katoa pērā i ngā hua rākau, ngā huawhenua, ngā witi katoa, ngā nati, ngā purapura, me ngā pīni. Mā te kai i ngā momo kai rerekē ka whakarite kia whakaurua ngā momo muka katoa ki roto i tō kai, ā, ka whakaiti i te tūponotanga o te tāpiri i te konutai me te huka kāore e hiahiatia.
Haunga ngā puna kai, kei te wātea te inulin hei tāpiringa.
Ngā Pūtake Kai o te Inulin
Mena kei te rapu koe i ngā kai kei roto te inulin, ka kitea e koe he nui pai i roto i:
Wiiti
Āparaku
Rīki
Aniana
Kāriki
Hikori
Ōti
Ngā pīni soya
Ātihoka
Haunga ngā kai katoa, ka tāpirihia hoki e ngā kamupene kai te inulin ki ngā kai tukatuka. Kāore he kaora o te inulin, ā, ka taea te mahi hei whakakapinga ngako i roto i te pata me te ranu huamata. I roto i ngā kai tunutunu, ka taea te whakamahi hei tāpiri muka, ā, ka taea te whakakapi mō te paraoa me te kore e pā ki te reka me te kakano. Mena kei te rapu koe i tētahi kai he inulin tāpiri, tera pea ka whakarārangihia te "inulin" me te "muka pakiaka tikori" rānei i roto i te tapanga hei whakauru.
Ko ngā huarahi pai hei whakarite kia kai koe i te whānuitanga o ngā kai muka:
Kia ngana ki te kai i te iti rawa i te kotahi huarākau, i te huawhenua rānei i ia kai.
Ngāna kia toru ngā tūnga o ngā witi katoa i te rā, pērā i te taro witi katoa, te ōti, te quinoa, te parei, te bulgur, te raihi parauri, te farro, me ngā hua witi.
Kai i tētahi wāhanga o ngā nati, o ngā purapura rānei i ia rā.
Meinga te haurua o tō pereti hei huawhenua kore māngaro.
Kai mā te kai i ngā kai momona i te muka pērā i te pōporo witi katoa, te kāreti me te hummus, te guacamole rānei, me te hua katoa me te pata nati.
I tēnei wā, kei te mahi te FDA ki te whakarite kia whai hua te hauora i ngā momo muka kai e tāpirihia ana ki ngā kai. Kua whakaaetia e rātou te inulin hei tētahi o ēnei muka.
II. Ngā Hua Hauora o te Tangohanga Inulin Waro
A. Hauora o te Nakunaku:
He prebiotic te tangohanga inulin, he kai mā ngā huakita pai o te puku. Ina kainga, ka tae te inulin ki te koroni, ā, ka whakatipu i ngā huakita probiotic, pērā i te Bifidobacteria me te Lactobacilli. Ka whakatairanga tēnei i te taurite hauora o ngā microbiota puku, ka tautoko i te nekehanga puku auau, ā, ka whakamama i ngā mate nakunaku pērā i te mate puku mārō me te mate puku irritable (IBS).
B. Te Whakahaere Huka Toto:
Nā te mea kāore e taea te nakunaku, he iti noa te pānga o te tangohanga inulin ki ngā taumata huka toto. Ka whakaroa i te mimiti o te hukahuka, ka ārai i ngā pikinga me ngā hekenga nui o te huka toto. Nā tēnei ka waiho te tangohanga inulin hei wāhanga nui mō te hunga mate huka me te hunga e hiahia ana ki te whakahaere i ō rātou taumata huka toto.
C. Te Whakahaere Taumaha:
Kua whakaatuhia te kaha o te tangohanga inulin ki te āwhina i te whakahaere taumaha. Hei muka wairewa, ka whakatairanga i te mākona me te whakaiti i te hiahia kai, ka heke te kai karori. Hei tāpiri, ko ōna āhuatanga prebiotic ka tautoko i te tipu o ngā huakita whai hua ka whakarei ake i te pākia o te tinana, ka whai wāhi atu ki ngā mahi whakaiti taumaha.
D. Te Hauora o te Wheua kua Whakapaitia:
E ai ki ngā rangahau, mā te tangohanga inulin ka āwhina i te whakapakari i te whakapūngao o te wheua, me te ārai i te ngaronga o te wheua e pā ana ki te koroheketanga. Mā te whakanui ake i te mimiti o te konupūmā me te konupora i roto i te tinana, arā, ngā kohuke nui mō ngā wheua kaha, hauora hoki.
E. Te Whakarei Ake i te Mahi Ārai Mate:
Ko te āhua prebiotic o te tangohanga inulin ka whai wāhi ki te pūnaha ārai mate hauora. Mā te tautoko i te tipu o ngā huakita whai hua, ka āwhina te tangohanga inulin ki te whakahaere i te urupare ārai mate me te whakaiti i te mumura, ā, ka whakapakari i te parepare o te tinana ki ngā mate urutā me ngā mate pāwera.
III. Ngā Whakamahinga Pea o te Tangohanga Inulin
A. Te Ahumahi Kai me te Inu:
He wāhanga maha ngā whakamahinga o te tangohanga inulin e kitea ana i roto i ngā momo kai me ngā inu. Ka taea te whakamahi hei reka tūturu, hei whakakapi ngako, hei whakakī rānei i te kakano, hei whakakapi hauora i te huka, i ngā kai nui-kaiora rānei. He maha ngā wā ka whakamahia te tangohanga inulin i roto i ngā miraka kawa, i ngā parāoa witi, i ngā kai tunutunu, me ngā inu.
B. Ngā Tāpiringa Kai:
Nā te maha o ngā painga hauora, he mea noa te whakamahi i te tangohanga inulin i roto i ngā tāpiringa kai. Kei te wātea mai i te paura, i te kāpū rānei, kia māmā ai te whakauru ki roto i ngā mahi o ia rā. He maha ngā wā ka tūtohutia ngā tāpiringa tangohanga inulin mō te hunga e hiahia ana ki te whakanui ake i tā rātou kai muka, ki te tautoko i te hauora o te puku, ki te whakahaere rānei i ngā taumata huka toto.
Kei te wātea ngā tāpiringa inulin i roto i ngā momo āhua maha, tae atu ki:
Ngā paura
Ngā mea ngaungau (pērā i ngā kapia)
Ngā kāpūru
He maha ngā wā, ka whakarārangihia pea e ngā tapanga tāpiringa inulin te hua hei "prebiotic," e kī ana rānei kei te whakamahia mō te "hauora o te puku" "whakahaere taumaha rānei." Heoi, kia maumahara kāore te FDA e whakahaere i ngā tāpiringa.
Ko te nuinga o ngā tāpiringa inulin e whakarato ana i te 2 ki te 3 karamu o te muka mō ia tūnga. Ina whakamahi ana i tētahi tāpiringa, tatauhia te tapeke o te muka e kainga ana e koe mā roto i ngā puna kai me ngā tāpiringa kia mau tonu ai koe i te awhe e taunakitia ana.
Ka taea te tango i ngā tāpiringa inulin mai i te ātikōti, te agave, te pakiaka tīkori rānei. Mena he mate pāwera koe ki tētahi pūtake, pānuihia marietia ngā tapanga mō ēnā me ētahi atu mate pāwera pea, pērā i te witi, te hua manu rānei.
I mua i te tīmatanga o tētahi tāpiringa kai, kōrero ki tō tīma hauora. Ina tāpirihia he muka pēnei i te inulin ki tō kai, me mahi āta, me inu hoki i te nui o te wai hei ārai i te mate pāwera, te hau, me te pupuhi.
Ngā Tāpiringa Rite
Ko ētahi o ngā tāpiringa rite ko ētahi atu prebiotics me ngā muka, pēnei i:
Psyllium
Ngā Galactooligosaccharide (GOS)
Ngā Fructooligosaccharides (FOS)
Māngaro ātete
Te dextrin witi
Parani witi pai
Kōrero ki tētahi kaiwhakarato hauora kia mōhio ai koe ki te momo prebiotic, ki te momo muka rānei e tika ana māu.
C. Ngā Hua Tiaki Whaiaro:
Nā ngā āhuatanga whāngai o te tangohanga inulin, he mea nui tēnei hei whakauru i roto i ngā hua tiaki whaiaro, pērā i te hopi horoi makawe, te whakangawari kiri, me ngā hua tiaki kiri. Ka whakatairanga i te tipu hauora o te makawe, ka whakamakuku i te kiri, ā, ka whakarato i tētahi otinga taiao me te pumau mō te umanga ataahua.
IV. Me pēhea te whakauru i te tangohanga inulin waro ki roto i tō kai
A. Ngā Whakatūpato mō te Inenga me te Haumaru:Ina whakaurua te tangohanga inulin waro ki roto i tō kai, he mea nui kia tīmata me te horopeta iti, kātahi ka piki haere kia taea ai e tō tinana te urutau ki te kai muka. He mea tika kia kōrero ki tētahi tohunga hauora, ki tētahi tohunga kai rānei, kia whakatauhia ai te horopeta tika i runga i ngā hiahia me ngā āhuatanga hauora o ia tangata.
B. Ngā Huarahi hei Tāpiri i te Tangohanga Inulin ki ō Kai:He maha ngā huarahi hei whakauru i te tangohanga inulin waro ki roto i ō kai o ia rā. Ka taea te whakaranu ki roto i ngā inu reka, te tauhiuhi ki runga i ngā pata witi, i te miraka kawa rānei, te tāpiri atu ki ngā tunu kai, te whakamahi rānei hei whakamātotoru i roto i ngā hupa me ngā ranu. He pai te ranunga o te tangohanga inulin me ngā momo reka, ā, he mea tino whai hua hei tāpiri atu ki ō mahi tunu kai.
C. Ngā Tohutohu Rongonui mō te Tangohanga Inulin:Hei whakahihiko i ō mahi tunu kai, anei ētahi tohutao rongonui e rua e whakauru ana i te tangohanga inulin waro:
He inu pūriri i whakakiia ki te inulin:
Ngā Kai: Ngā pūriri tio, panana, pīnihi, miraka aramona, tangohanga inulin, purapura chia.
Tohutohu: Whakaranua ngā kai katoa kia māeneene, kia kirimi hoki. Tukua kia matao.
Ngā Pae Granola Inulin Pakari:
Ngā Kai: Ōti hurihuri, nati, hua maroke, honi, pata aramona, tangohanga inulin, maramara tiakarete pouri.
Tohutohu: Whakaranua ngā kai katoa, pēhia ki roto i tētahi paraharaha tunu, ka rongoa ki te pouaka whakamātao kia mārō. Tapatapahia kia rite ki ngā parāoa, ka kai hei kai hauora.
V. Whakamutunga:
Hei whakarāpopototanga, he matū taiao nui te tangohanga inulin waro me ngā painga hauora maha. Mai i te whakatairanga i te hauora o te nakunaku me te whakahaere i ngā taumata huka toto ki te āwhina i te whakahaere taumaha me te whakarei ake i te mahi ārai mate, he maha ngā painga o te tangohanga inulin. Ka taea te whakauru ki roto i ngā momo tono pēnei i te kai me te inu, ngā tāpiringa kai, me ngā hua tiaki whaiaro. Mā te mārama ki te whakauru i te tangohanga inulin ki roto i tō kai me tō mahinga o ia rā, ka taea e koe te whakatuwhera i tōna pūmanawa katoa me te pārekareka ki ngā painga maha e tukuna ana e ia ki tō oranga whānui. Ko te awhi i te tangohanga inulin waro ko te wāhanga ngaro pea e hiahiatia ana e koe hei whakarei ake i tō hauora maori.
Wā tuku: Whiringa-ā-rangi 22-2023
